Ανάπτυξη βέλτιστων πρακτικών για ανήλικους χρήστες ουσιών στο ελληνικό σύστημα ποινικής δικαιοσύνης

Η εφαρμογή προγραμμάτων που απευθύνονται σε ανήλικους χρήστες ουσιών που ταυτόχρονα εμπλέκονται στο σύστημα απονομής ποινικής δικαιοσύνης, προκειμένου να είναι αποτελεσματική θα πρέπει να επιδιώξει την μέγιστη προσέγγιση των προδιαγραφών των βέλτιστων πρακτικών που αναφέρθηκαν προηγούμενα. Είναι σαφές ότι οι προδιαγραφές αυτές θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν  σαν εγχειρίδιο σχεδιασμού και ανάπτυξης. Ωστόσο, θα πρέπει παράλληλα να υπάρξει μια πολύ προσεκτική ανάλυση της υπάρχουσας κατάστασης, ώστε να είναι δυνατές οι αναγκαίες τροποποιήσεις και μετατροπές. Τα απαραίτητα στάδια για τον σχεδιασμό και την ανάπτυξη προγραμμάτων και παρεμβάσεων στον πληθυσμό-στόχο που ταυτόχρονα θα εκπληρώνουν και τις απαιτήσεις του συστήματος κριτηρίων καλών πρακτικών θα πρέπει να περιλαμβάνουν:

Α. Την αναλυτική εξέταση του θεσμικού/κανονιστικού και νομοθετικού πλαισίου που διέπει την λειτουργία των καταστημάτων κράτησης των ανηλίκων στην Ελλάδα. Η αξιοποίηση όλων των διαθέσιμων πηγών και δεδομένων και η δημιουργική αναζήτηση μεθόδων υπέρβασης των ελλείψεων που πιθανότατα θα υπάρχουν, αποτελούν λειτουργικά εργαλεία για το βήμα αυτό. Ο στόχος του βήματος αυτού θα πρέπει να είναι, πέρα από τη διασαφήνιση του οργανωτικού και θεσμικού πλαισίου καθώς και του πλαισίου λειτουργίας, και η αρχική εκτίμηση αναγκών τόσο αναφορικά με τον πληθυσμό στόχο όσο και με τα υπόλοιπα μέρη που εμπλέκονται με τη λειτουργία των καταστημάτων. Με τον τρόπο αυτό , πέρα από την σύνθεση ολοκληρωμένης εικόνας για την  κατάσταση που επικρατεί σήμερα, εξυπηρετείται παράλληλα  και μια από τις βασικές παραμέτρους ανάπτυξης καλών πρακτικών, που είναι η συστηματική διαδικασία αναγνώρισης και εκτίμησης των αναγκών του κάθε πλαισίου. Με δεδομένη την ηλικία έναρξης ποινικής ευθύνης για την Ελλάδα στα 15 έτη, η εκτίμηση αναγκών θα πρέπει να συμπεριλάβει παραμέτρους όπως οι ανάγκες σωματικής και ψυχικής υγείας, ο βαθμός εμπλοκής με τις ναρκωτικές ουσίες, ο κίνδυνος υποτροπής στη παραβατική συμπεριφορά αλλά και θέματα που σχετίζονται με τη λειτουργικότητα της οικογένειας.

Β. Βασικό στοιχείο στη διαμόρφωση των νέων παρεμβάσεων, θα πρέπει να αποτελέσει και η  στρατηγική απόφαση για τη «φύση» των παρεμβάσεων. Αναφέρθηκε προηγούμενα, ότι αποφασιστικής σημασίας παράμετρος για την ανάπτυξη αποτελεσματικών πρακτικών, είναι οι τελευταίες, να διέπονται από τη λογική της  θεραπευτικής και κοινωνικής υποστήριξης, και όχι του ελέγχου της συμπεριφοράς. Αποτελεί εξαιρετικά σημαντικό στοιχείο, η διαφοροποίηση των συγκεκριμένων παρεμβάσεων από το υπόλοιπο σύστημα της φυλακής που σαφώς και δόκιμα, διέπεται από ελεγκτικές και σωφρονιστικές διαδικασίες. Η παρέμβαση θα πρέπει να σχεδιαστεί με γνώμονα την πολυεπίπεδη υποστήριξη των ανηλίκων τόσο αναφορικά με τις  δυσκολίες που αντιμετωπίζουν από την εξάρτηση, όσο και με τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν από τον εγκλεισμό.

Γ. Η Ελληνική πραγματικότητα τεκμηριώνει ότι  η δικτύωση των φορέων αποτελεί πάντα ζητούμενο. Στις περισσότερες των περιπτώσεων η λειτουργία των οργανισμών, φορέων ή προγραμμάτων που δραστηριοποιούνται  χαρακτηρίζεται από απομονωτισμό, εσωστρέφεια και  από παντελή έλλειψη σύνδεσης μεταξύ τους.  Η δικτύωση των εμπλεκόμενων φορέων αναδείχθηκε σε σημαντική παράμετρο που μπορεί να χαρακτηρίσει μια παρέμβαση ως καλή πρακτική. Στη περίπτωση της Ελλάδας, απαιτείται η προσπάθεια για τη δημιουργία δικτύου που θα περιλαμβάνει τόσο τις διωκτικές, δικαστικές και σωφρονιστικές αρχές όσο και τους φορείς παροχής υπηρεσιών υγείας και κοινωνικών υπηρεσιών. Με δεδομένη την έλλειψη επαρκούς δικτύωσης στην περίπτωση των ανηλίκων, απαιτείται ιδιαίτερη προσπάθεια για την ανάπτυξη και την εδραίωση κλίματος  επικοινωνίας και συνεργασίας  μέσα από την ευαισθητοποίηση και εκπαίδευση όλων των εμπλεκόμενων πλευρών, στην κατεύθυνση όχι πλέον αποκλειστικά του σωφρονισμού, αλλά παράλληλα της θεραπείας και της επανένταξης στο κοινωνικό σύνολο.

Δ. Εξαιρετικά σημαντικό στοιχείο, αποτελεί  η ύπαρξη του «συνεχούς της φροντίδας». Η  μετά-φροντίδα όσων αποφυλακίζονται, έχοντας ολοκληρώσει κάποιο θεραπευτικό πρόγραμμα, κρίνεται καταλυτικής σημασίας για την πρόληψη της υποτροπής της παραβατικότητας και την ενδυνάμωση του δεσμού ανάμεσα στον εγκλεισμό και την κοινωνία και αποτελεί σημαντική παράμετρο ανάδειξης της δράσης ως καλή πρακτική. Ωστόσο, θα πρέπει να υπάρξει ιδιαίτερη προσοχή στο σχεδιασμό των υπηρεσιών που θα ακολουθήσουν την αποφυλάκιση και όπου ουσιαστικά θα γίνει η κοινωνική επανένταξη και αποκατάσταση. Η ερευνητική εμπειρία τεκμηριώνει ότι και στην περίπτωση αυτή , ο σχεδιασμός  θα πρέπει να λάβει υπόψη και τα τέσσερα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του πληθυσμού:

  • αποφυλακισμένοι
  • με ιστορικό παραβατικότητας
  • με πρόβλημα εξάρτησης και
  • ανήλικοι.
Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s