Ταυτότητα

Κύριοι Επιχειρησιακοί Στόχοι και Επιμέρους Επιδιώξεις

Ως κύριος σκοπός του έργου καταγράφεται η μείωση της νεανικής παραβατικότητας που σχετίζεται με τη χρήση ουσιών δηλαδή κυρίως με αδικήματα που διαπράττονται υπό την επήρεια της χρήσης ή/και συνδέονται με την εξεύρεση οικονομικών μέσων για εξασφάλιση της ουσίας. Το παραπάνω στο βαθμό που απευθύνεται σε άτομα που έχουν διαπράξει ήδη κάποιο αδίκημα προϋποθέτει τόσο την ύπαρξη δομών που να δίνουν τη δυνατότητα θεραπείας εντός των σωφρονιστικών καταστημάτων όσο και τη δυνατότητα παρακολούθησης προγράμματος στην κοινωνία ως μέτρο εναλλακτικό της φυλάκισης που απευθύνεται σε νεαρούς παραβάτες.

 

Σε κάθε μία από τις παραπάνω περιπτώσεις, κύριος στόχος παραμένει η θεραπεία και η αποτελεσματική ένταξη των νεαρών παραβατών με κρίσιμα στοιχεία την πρόληψη της υποτροπής στη χρήση ουσιών (και άρα στην παραβατικότητα), την αποφυγή της έκθεσης τους σε νέους κινδύνους και την ενδυνάμωση του κοινωνικού δικτύου που μπορεί να τους υποστηρίξει σε μια προσπάθεια προσωπικής και κοινωνικής ανάπτυξης. Για τα παραπάνω είναι προφανές ότι απαιτείται μια λειτουργική και στο βαθμό του δυνατού θεσμοθετημένη συνεργασία και δικτύωση του σωφρονιστικού συστήματος, των οργανισμών θεραπείας και των φορέων εκπαίδευσης και κατάρτισης σε νέες δεξιότητες.

 

Αποτελεί επιπλέον κρίσιμο στοιχείο το γεγονός – όπως και στο νόμο που διέπει την απονομή δικαιοσύνης στους νεαρούς παραβάτες άλλωστε εντοπίζεται – ότι ο πληθυσμός των ωφελουμένων δεν είναι ενιαίος και με κοινά προβλήματα. Τόσο θέματα αναπτυξιακής φύσης όσο και ζητήματα σχετικά με την κοινωνικοποίησή συνδέονται με επιμέρους κατηγορίες στις οποίες μπορεί ο πληθυσμός να διακριθεί. Υπάρχουν, όπως είναι ευνόητο, πολλές διαφορές ανάμεσα σε δωδεκάχρονους προ-έφηβους και δεκαοχτάχρονους παραβάτες τόσο ως προς τον τρόπο διάγνωσης όσο και σε ότι αφορά τα ειδικά τους προβλήματα που αντιμετωπίζουν. Από την άλλη μεριά στον ίδιο πληθυσμό διαπιστώνεται ότι υπάρχουν μεγάλες ομάδες που παρουσιάζουν συνωδά προβλήματα όπως προβλήματα ψυχικής υγείας, αντικοινωνικής συμπεριφοράς ή/και κατάχρησης ουσιών. Άλλα θέματα που διαμορφώνουν διαφορές ανάμεσα στον πληθυσμό συνδέονται με τα κοινωνικά χαρακτηριστικά των παραβατών και σχετίζονται είτε με την καταγωγή τους (εθνικότητα, τόπος καταγωγής,) είτε με την κοινωνική τους κατάσταση (παιδιά οικογενειών με ιδιαίτερα προβλήματα, όπου μπορεί να ενδημεί η κατάχρηση ουσών, η φυλάκιση γονέων κλπ). Έτσι γίνεται επιτακτική η σύνθεση και η επεξεργασία μοντέλων παρέμβασης που βασίζονται στη συνέργεια και τη συμπληρωματικότητα ώστε να είναι αποτελεσματικά. Οφείλουν δηλαδή στη βάση της συστηματικής διάγνωσης των προβλημάτων και της εκτίμησης της σοβαρότητας αναγκών να προσαρμόζονται σε κάθε ειδική ομάδα και να διαθέτουν την ευελιξία προκειμένου να συνθέτουν ικανές απαντήσεις στην προβληματική που η κάθε υποομάδα εμφανίζει.

Ένα επιπλέον στοιχείο που χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή είναι η αποστασιοποίηση από τη λογική του εγκλεισμού. Μέχρι σήμερα οι απαντήσεις στην απονομή δικαιοσύνης συνέκλιναν στην κράτηση τελικά των νεαρών παραβατών με σοβαρά αδικήματα – αν και δεν αποκλείονταν και ο εγκλεισμός για προληπτικούς λόγους σε περιπτώσεις ηθικού πανικού. Η λογική της ενδυνάμωσης των στοιχείων που στοχεύουν στην κοινωνική ένταξη οφείλει να αποφεύγει πρακτικές εγκλεισμού ακριβώς διότι με αυτόν τον τρόπο αναπτύσσουν τα άτομα προβλήματα που συνδέονται με τον εγκλεισμό και την ασυλοποίηση. Σήμερα όλο και περισσότερο είναι αποδεκτό το γεγονός ότι τα προβλήματα του ιδρυματισμού γεννούν δυσεπίλυτες επιπτώσεις των οποίων η αντιμετώπιση είναι εξίσου σοβαρές και κοστοβόρες με την αντιμετώπιση της παραβατικότητας. Άλλωστε πολλοί συμφωνούν ότι ο ιδρυματισμός και ο αποκλεισμός σ’ αυτή την αναπτυξιακή φάση των νεαρών παραβατών οδηγεί εκ των πραγμάτων στην ανάπτυξη νέων παραβατικών συμπεριφορών. Οι στρατηγικές που στοχεύουν στην πλήρη κοινωνική ένταξη αποδεικνύονται αντίθετα ιδιαίτερα αποτελεσματικότερες σε ότι αφορά την πρόληψη της υποτροπής σε παραβατικού τύπου συμπεριφορές.

Βασικές Ανάγκες Ομάδας Στόχου

Η ομάδα στόχος του έργου απαρτίζεται από ανήλικους 15 έως 18 ετών καθώς και από νεαρούς ενήλικες άνω των 18 ετών.

Σύμφωνα με τα πρώτα αποτελέσματα της έρευνας πεδίου (που υλοποιείται στο πλαίσιο του πακέτου εργασίας Δ), μπορούμε να έχουμε μια αρκετά καθαρή εικόνα για τον πληθυσμό νεαρών που κρατείται στο πολυπληθέστερο Ειδικό Κατάστημα Κράτησης, αυτό του Αυλώνα. Τον πληθυσμό των κρατουμένων αποτελούν σε μεγάλο βαθμό αλλοδαποί με τους Έλληνες (σε αυτούς περιλαμβάνονται και Ρομά) να αποτελούν μόνο το 24%. Στις επιμέρους εθνικές ομάδες που συναντούνται στο κέντρο υπάρχουν κάποιες που είναι σε μεγάλο βαθμό κοινωνικά ενταγμένες όπως οι Αλβανοί (20%), οι οποίοι έχουν σε μεγάλο βαθμό μεγαλώσει στην Ελλάδα και διαθέτουν οικογενειακό/ υποστηρικτικό περιβάλλον στη χώρα, και κάποιες αντίθετα που δεν μιλούν καθόλου τη γλώσσα και δεν διαθέτουν κανενός τύπου υποστηρικτικό δίκτυο (Αλγερινοί 24.5%, Πακιστανοί 7%). Στην πλειοψηφία τους, κατηγορούνται ή έχουν καταδικαστεί για εγκλήματα κατά της ιδιοκτησίας (κλοπές 26%, ληστείες 32%) και για παραβάσεις του νόμου περί ναρκωτικών σε ποσοστό 29% (προμήθεια προς ιδία χρήση, κατοχή με σκοπό την εμπορία/διακίνηση). Κάποιοι αλλοδαποί δήλωσαν ότι κρατούνται και για παράνομη είσοδο στη χώρα. Οι περισσότεροι κρατούμενοι είναι υπόδικοι (πάνω από 50%) και βρίσκονται στη φυλακή έως ένα χρόνο (66%).

Η εκπαίδευση τους είναι ελλιπής καθώς το 30% δεν έχει προχωρήσει πέραν της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης ενώ μόνο ένα πολύ μικρό ποσοστό περίπου 9% έχει ολοκληρώσει τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Επιπλέον, 1 στους 10 δεν έχει πάει ποτέ σχολείο

 

Το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού (57%) έκανε/κάνει χρήση ναρκωτικών ουσιών, με συνηθέστερες ουσίες την κάνναβη (50%), την κοκαΐνη (28%) και τα ηρεμιστικά/ υπνωτικά χάπια (21%). Σύμφωνα με όσα δηλώνουν οι έφηβοι γίνεται σε κάποιο βαθμό χρήση μέσα στο Κατάστημα αφού το 37% δήλωσε ότι θεωρεί ότι γίνεται χρήση στη φυλακή ενώ το αληθινό ποσοστό (αν ληφθεί υπόψη ο παράγοντας εμπιστοσύνης των κρατούμενων προς την ερευνητική ομάδα) εκτιμάται αρκετά υψηλότερο.

Ανάγκες που σχετίζονται με ψυχο(παθο)λογικά προβλήματα και με κακές συνθήκες διαβίωσης συνυπάρχουν επίσης στον πληθυσμό αφού 1 στους 4 δηλώνει ότι έχει διαμείνει στο δρόμο ενώ 1 στους 10 ότι έχει νοσηλευτεί για πρόβλημα ψυχικής υγείας. Από όσα γνωρίζουμε από άλλες έρευνες καθώς και από την επαφή με την κοινωνική υπηρεσία της φυλακής τα κυριότερα ψυχικά προβλήματα συνίστανται σε καταθλιπτικές και αγχώδεις διαταραχές, διαταραχές του ύπνου και διαταραχές προσωπικότητας Υπάρχουν ωστόσο σπανιότερα και κάποια βαριά ψυχιατρικά περιστατικά τύπου βαριάς κατάθλιψης, ψύχωσης και έντονων εκδηλώσεων διαταραχής προσωπικότητας.

Απαιτούμενα προγράμματα εκπαίδευσης

Με βάση την σύγχρονη βιβλιογραφία, τη διεθνή πρακτική και την Ελληνική εμπειρία σε θέματα εκπαίδευσης σωφρονιστικού προσωπικού και άλλων επαγγελματιών που εργάζονται στο πλαίσιο του συστήματος ποινικής δικαιοσύνης καθώς και με βάση τις κύριες συνιστώσες που αφορούν τη διερεύνηση των αναγκών των επαγγελματιών σε δομές συμβουλευτικής και θεραπείας στο πλαίσιο του σωφρονιστικού συστήματος η οργάνωση της εκπαίδευσης των στελεχών θα πρέπει να περιλαμβάνει:

  • Εισαγωγική εκπαίδευση των νέων επαγγελματιών τουλάχιστον δίμηνης διάρκειας
  • Μακρόχρονη εκπαίδευση ακαδημαϊκού τύπου για αναβάθμιση των υπηρεσιών και του επαγγέλματος με αντίστοιχη πιστοποίηση του στο πνεύμα των νέων Ευρωπαϊκών οδηγιών που αφορούν την συνολική αναβάθμιση του Ανθρώπινου Δυναμικού της χώρας.
  • Συνεχή εκπαίδευση (σεμινάρια, ημερίδες, συνέδρια, βιωματικά εργαστήρια, εκπαίδευση σε τεχνικές-εργαλεία) στο πλαίσιο της εργασίας για αναβάθμιση των παρεχόμενων υπηρεσιών μέσα από σύγχρονες και επιστημονικά τεκμηριωμένες προσεγγίσεις.
  • Εποπτεία του προσωπικού με στόχο την ανάπτυξη ενσυναίσθησης, τη διαχείριση συναισθημάτων, συγκρούσεων, ματαιώσεων και άλλων προβλημάτων που προκύπτουν στη διάρκεια του εγκλεισμού και πρόληψη του φαινομένου της επαγγελματικής εξουθένωσης.